AI tăng năng suất, vì sao doanh nghiệp chưa tăng lợi nhuận?

1. AI được sử dụng rộng rãi, nhưng hiệu quả chưa đồng đều

Đây là một trong những nghịch lý đáng chú ý của làn sóng trí tuệ nhân tạo năm 2026: công nghệ ngày càng mạnh, nhân viên xử lý công việc nhanh hơn, nhưng lợi ích tài chính ở cấp độ doanh nghiệp vẫn chưa tương xứng.

Theo báo cáo The State of AI in 2026 do McKinsey công bố ngày 25/8/2026, gần 90% người tham gia khảo sát cho biết tổ chức của họ sử dụng AI thường xuyên trong ít nhất một chức năng kinh doanh.

80% ghi nhận AI cải thiện năng suất cá nhân. 37% cho biết AI đóng góp vào lợi nhuận trước lãi vay và thuế (EBIT) của tổ chức. Chỉ khoảng 6% thuộc nhóm hiệu quả AI cao: quy ít nhất 5% EBIT cho việc sử dụng AI và đánh giá tác động của công nghệ là đáng kể.

Khảo sát năm 2026 của WRITER và Workplace Intelligence, công bố ngày 7/4, cũng ghi nhận 79% tổ chức gặp khó khăn khi triển khai AI. Trong nhóm lãnh đạo cấp cao được khảo sát, 54% cho rằng quá trình ứng dụng AI đang gây chia rẽ trong tổ chức.

Vấn đề không đơn giản là doanh nghiệp có sử dụng AI hay không, mà là AI đang tạo ra giá trị kinh doanh cụ thể đến đâu.

Một nhân viên viết báo cáo nhanh hơn 50% chưa đồng nghĩa doanh nghiệp tăng lợi nhuận 50%. Nếu quy trình phê duyệt vẫn kéo dài, dữ liệu giữa các phòng ban thiếu kết nối và chi phí công nghệ tiếp tục tăng, phần năng suất tiết kiệm được có thể chưa chuyển hóa thành kết quả tài chính.

2. Kinh tế tăng trưởng nhưng cơ hội việc làm có thể không tăng tương ứng

Singapore là thị trường đáng quan sát. Ngày 11/8/2026, Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore nâng dự báo tăng trưởng kinh tế cả năm lên 4,5–5,5%, trong bối cảnh đầu tư toàn cầu liên quan đến AI tăng mạnh.

Tuy nhiên, quý II/2026, nước này ghi nhận 4.620 trường hợp cắt giảm việc làm, tăng từ 3.830 trong quý trước. Phần lớn xuất phát từ hoạt động tái tổ chức và tái cơ cấu doanh nghiệp. Bộ Nhân lực Singapore nhấn mạnh hiện chưa thể tách riêng mức độ đóng góp của AI vào những đợt cắt giảm này.

Ở chiều ngược lại, tổng việc làm tại Singapore vẫn tăng trong quý II. Điều đó chưa cho thấy tình trạng AI thay thế lao động hàng loạt, nhưng cấu trúc tuyển dụng đang có dấu hiệu thay đổi.

Bản cập nhật ngày 12/8/2026 của Stanford Digital Economy Lab cho thấy, tính đến tháng 6/2026, việc làm của nhóm lao động Mỹ 22–25 tuổi trong các nghề tiếp xúc nhiều với AI thấp hơn khoảng 19% so với kịch bản tăng trưởng tương đương nhóm cùng tuổi ít tiếp xúc với AI. Đây là khoảng cách thống kê, chưa phải bằng chứng cho thấy toàn bộ chênh lệch do AI gây ra.

Điều đáng quan tâm không chỉ là bao nhiêu công việc biến mất, mà còn là bao nhiêu cơ hội nghề nghiệp mới không còn được tạo ra.

3. Một doanh nghiệp tăng số bản phát hành gấp 5 lần nhờ AI nhưng vẫn tuyển thêm người

Không phải doanh nghiệp nào áp dụng AI cũng chọn cách thu hẹp nhân sự. Theo CNA, startup công nghệ SimpleAI tại Singapore từng có nhóm 5 kỹ sư thực hiện khoảng 40 bản phát hành phần mềm mỗi tháng, gồm tính năng, cập nhật và sửa lỗi.

Khi AI hỗ trợ xây dựng mã nguồn ban đầu, đội ngũ chuyển trọng tâm sang kiểm tra, hoàn thiện và kiểm soát chất lượng. Số bản phát hành được công ty báo cáo tăng lên khoảng 200 mỗi tháng, tức gấp 5 lần.

Thay vì chỉ cắt giảm chi phí, doanh nghiệp còn tuyển thêm ba nhân sự với chuyên môn mới để phục vụ kế hoạch mở rộng. Đây là số liệu về bản phát hành và nhân sự do công ty chia sẻ, chưa phải kết luận rằng lợi nhuận cũng tăng gấp 5 lần.

Đây là một hướng ứng dụng AI đáng chú ý: tăng năng lực tạo ra sản phẩm và khai thác thị trường, thay vì chỉ tìm cách làm cùng một khối lượng công việc với ít người hơn.

Bài học kinh doanh: Đừng chỉ dùng AI để tiết kiệm nhân sự

Với doanh nghiệp, đặc biệt là SME và startup, có ba câu hỏi nên được đặt ra trước khi tiếp tục chi tiền cho AI.

Thứ nhất: AI đang giúp giảm chi phí thực tế hay chỉ khiến nhân viên hoàn thành tác vụ nhanh hơn?

Thứ hai: Phần thời gian tiết kiệm được có chuyển thành doanh thu, chất lượng dịch vụ hoặc năng lực phục vụ nhiều khách hàng hơn không?

Thứ ba: Doanh nghiệp đang đào tạo lại con người để đảm nhận công việc giá trị cao hơn, hay chỉ tập trung thay thế những công việc dễ tự động hóa?

Các doanh nghiệp thành công với AI không nhất thiết là những đơn vị sở hữu công cụ đắt nhất. Lợi thế có thể đến từ việc thiết kế lại quy trình, chuẩn hóa dữ liệu, xác định đúng bài toán và đo lường kết quả.

AI không tự động tạo ra lợi nhuận. Giá trị nằm ở cách doanh nghiệp tổ chức lại công việc và sử dụng năng lực mới mà công nghệ mang đến.

Nếu AI giúp đội ngũ của bạn tiết kiệm được 30% thời gian làm việc, bạn sẽ chọn cắt giảm chi phí hay sử dụng nguồn lực đó để tăng trưởng doanh thu?

Gợi ý hành động