Benjamin Franklin và 13 đức tính rèn kỷ luật bản thân

Rời trường sớm, nhưng không dừng việc học

Benjamin Franklin sinh năm 1706 tại Boston, là người con thứ 15 trong gia đình có 17 người con. Theo The Franklin Institute, vì điều kiện tài chính, ông không theo đuổi việc học chính quy lâu dài và rời trường khi 10 tuổi để phụ cha trong nghề làm nến và xà phòng.

Năm 12 tuổi, ông học nghề tại xưởng in của anh trai James. Năm 17 tuổi, ông rời Boston tới Philadelphia, tiếp tục tìm việc trong nghề in. Đó là một khởi đầu ít nguồn lực, nhưng ông đã có kỹ năng nghề và thói quen đọc sách để tiếp tục phát triển.

Từ thợ in, Franklin trở thành nhà xuất bản, tác giả, nhà khoa học và nhà ngoại giao. Poor Richard’s Almanack là một trong những ấn phẩm nổi tiếng của ông. Ông có đóng góp trong nghiên cứu về điện và là một trong những người ký Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ năm 1776, theo National Archives.

Câu chuyện này không phải lời khuyên rời trường để thành công. Điều có thể học là khả năng tiếp tục tìm kiến thức khi con đường chính quy bị gián đoạn. Bối cảnh lịch sử, kỹ năng, những người cộng tác và cơ hội cũng góp phần vào hành trình của ông.

13 đức tính: đưa ý định vào một hệ thống tự kiểm tra

Trong tự truyện, Franklin kể về mong muốn rèn luyện phẩm chất và phương pháp tự quan sát của mình. Ông lập bảng gồm các ngày trong tuần và 13 đức tính, đánh dấu những lần bản thân chưa thực hiện được.

Ông dành sự chú ý đặc biệt cho từng đức tính theo tuần, dự tính đi hết một vòng trong 13 tuần. Ông cũng thừa nhận việc thực hành khó hơn mình tưởng và không đạt sự hoàn hảo. Điểm đáng học là cách nhận ra sai sót để tiếp tục sửa, thay vì chờ đến khi hoàn toàn sẵn sàng.

Nếu dùng ngôn ngữ hiện nay, phương pháp ấy gần với theo dõi thói quen. Tuy nhiên, đây là hệ thống tự rèn luyện trong bối cảnh thế kỷ XVIII, không phải một công thức khoa học bảo đảm thành công.

1. Kỷ luật nhỏ có thể tạo nền tảng cho kết quả lớn

Chúng ta thường hẹn sẽ bắt đầu khi có đủ thời gian, đủ vốn hoặc đủ cảm hứng. Nhưng với những việc có thể làm ngay ở quy mô nhỏ, lời hẹn ấy dễ trở thành một cách trì hoãn.

Bạn chưa cần viết cả cuốn sách; có thể dành 15 phút ghi lại một trải nghiệm nghề nghiệp. Chưa cần đọc thật nhiều; có thể chọn vài trang và ghi một ý muốn áp dụng. Mức khởi đầu nên phù hợp với lịch sống của mình, không cần giống người khác.

Một hành động vừa sức giúp việc quay lại ngày hôm sau dễ hơn. Tích lũy không thay thế mọi nguồn lực hay cơ hội, nhưng tạo ra nền tảng để mình sử dụng chúng tốt hơn khi xuất hiện.

2. Ghi lại để hiểu mình, không phải để tự phán xét

Khi nói “mình luôn bận”, ta có thể chưa biết việc nào đang chiếm thời gian hoặc khiến năng lượng cạn đi. Một bản ghi ngắn giúp thay cảm giác chung chung bằng thông tin cụ thể.

Hãy bắt đầu với một hành vi. Mỗi tối ghi đã làm hay chưa, thực hiện lúc nào và điều gì cản trở. Nếu liên tục bỏ lỡ vì lịch làm việc thay đổi, giải pháp có thể là đổi thời điểm hoặc giảm yêu cầu, thay vì chỉ tăng quyết tâm.

Đo lường là công cụ hỗ trợ quan sát. Không cần biến mọi phút nghỉ thành chỉ tiêu hay coi một ngày chưa hoàn thành là bằng chứng mình kém kỷ luật.

3. Giữ sự chú ý giữa một thế giới nhiều tiếng ồn

Tinh thần của “Tĩnh lặng” gợi nhắc việc cân nhắc giá trị của lời nói. Trong đời sống hôm nay, ta có thể vận dụng bằng cách chọn cuộc trò chuyện đáng tham gia và dành chỗ cho việc lắng nghe.

Một thông báo không nhất thiết cần phản hồi ngay. Một cuộc tranh luận không nhất thiết cần mình góp mặt. Trước khi mở mạng xã hội, thử xác định mình vào để làm gì và sẽ dừng lúc nào.

Tĩnh lặng cũng không đồng nghĩa né tránh những cuộc trao đổi khó. Có những điều cần nói rõ, như giới hạn cá nhân, bất đồng trong công việc hoặc một vấn đề cần giải quyết. Điều cần rèn là nói có chủ đích và biết nghe.

4. Sử dụng nguồn lực có chủ đích

Tiết kiệm có thể được hiểu rộng hơn chuyện chi ít tiền: đó là nhận ra điều đáng dành tiền, thời gian và công sức. Một khoản chi phục vụ việc học hoặc công việc có thể hữu ích; một khoản nhỏ lặp lại không chủ đích có thể khiến ta bất ngờ khi nhìn lại.

Thu nhập tăng tạo thêm lựa chọn, nhưng mức chi cũng có thể tăng theo. Câu hỏi thực tế là: điều mình mua giúp giải quyết nhu cầu gì, và nhu cầu ấy có thật sự quan trọng với mình không?

Kiểm soát chi tiêu là một phần của việc chủ động với nguồn lực. Nó không tự bảo đảm tự do tài chính, và không thể thay thế việc nhìn vào thu nhập, nghĩa vụ đang có cùng điều kiện sống riêng. Tinh thần ở đây là lựa chọn rõ ràng hơn, không ép mình thiếu thốn.

5. Biến kinh nghiệm thành tri thức có thể dùng lại

Franklin học, viết và xuất bản. Với người đã làm việc nhiều năm, tinh thần ấy gợi một câu hỏi: kinh nghiệm của mình có đang chỉ nằm trong trí nhớ?

Một lần xử lý khách hàng khó, một quyết định chưa hiệu quả hay một cách làm giúp đội ngũ đỡ mất thời gian đều có thể được ghi lại. Hãy mô tả bối cảnh, lựa chọn, kết quả và điều mình sẽ làm khác lần sau.

Từ những bản ghi ấy, bạn có thể tạo tài liệu hướng dẫn, bài chia sẻ hoặc một phương pháp làm việc. Không phải kinh nghiệm nào cũng thành sản phẩm bán được; giá trị trước tiên là giúp mình và người khác không phải học lại cùng một bài học. Khi chia sẻ, cần giữ kín thông tin riêng tư và dữ liệu của khách hàng, đồng nghiệp.

Hôm nay, bắt đầu bằng ba câu hỏi

Không cần chọn cả 13 đức tính cùng lúc. Hãy viết lên một trang giấy: điều nào nếu được cải thiện sẽ giúp cuộc sống của mình một năm sau tốt hơn? Một hành động nhỏ nào mình có thể thực hiện để rèn điều đó? Tối nay, mình sẽ dựa vào đâu để biết đã làm được?

Ví dụ giả định: bạn chọn “Trật tự” vì thường mất thời gian tìm tài liệu. Hành động là dành năm phút cuối buổi để đặt tên và cất các tệp đã dùng vào đúng thư mục. Tiêu chí là hoàn thành việc sắp xếp những tệp ấy, thay vì mục tiêu mơ hồ “sống ngăn nắp hơn”.

Kế hoạch dưới đây là gợi ý 30 ngày của BHKD, lấy cảm hứng từ tinh thần tự kiểm tra của Franklin. Đây không phải lịch thực hành nguyên bản của ông, cũng không có nghĩa mọi thói quen đều hình thành sau 30 ngày.

Một chút kỷ luật, cùng một chút kiên nhẫn với mình

Ở tuổi 30, 40, 50 hay 60, mỗi người có lịch sống và trách nhiệm khác nhau. Điều quan trọng không phải cạnh tranh xem ai tiến nhanh hơn, mà là tìm cách thực hiện điều mình coi trọng trong hoàn cảnh thực tế.

Bạn không cần trở thành Benjamin Franklin. Bạn có thể bắt đầu bằng một lời hứa nhỏ với chính mình, đủ rõ để làm và đủ linh hoạt để tiếp tục sau một ngày khó. Nếu được chọn một trong 13 đức tính để rèn trong 30 ngày tới, bạn sẽ chọn điều gì?

Gợi ý hành động